© Copyright Menno Schilthuizen Veelvoetig voedsel Overal ter wereld worden insecten gegeten. In Zuid-Afrika worden jaarlijks miljoenen kilo's rups verorberd, terwijl parasolmieren in Columbia als delicatesse gelden. De westerse keuken, met zijn afkeer van alles met zes poten, is eigenlijk een vreemde eend in de culinaire bijt. Tijd voor een herwaardering? MENNO SCHILTHUIZEN (Oorspronkelijk verschenen in Intermediair, 27 februari 1997.) In de boekwinkel in het Londense Natural History Museum staat, ingeklemd tussen stapels dinosaurus-bouwpakketten, een klein groen boekje, getiteld: Why not eat insects? Het is een herdruk van een werkje dat oorspronkelijk in 1885 verscheen van de hand van de excentrieke Vincent M. Holt, en dat indertijd ongekend populair was. Het is niet moeilijk je in te denken waarom Why not eat insects? in het Victoriaanse Engeland een bestseller was. Een willekeurige passage: 'Nachtvlinders zijn de belichaming van smakelijkheid. Geheel vrijwillig offeren zij zich in de kaarsen die wij 's zomers bij het open raam zetten en hun zoete geur verspreidt zich in de kamer alsof zij willen zeggen: bak ons in boter, wij zijn verrukkelijk; kook ons, braad ons, stoof ons!'. Wat zullen die Victoriaanse dames gekird hebben onder elkaar, in hun salons: die malle meneer Holt! Toch was Holt er niet op uit zijn lezers te laten griezelen. Hij hoopte werkelijk dat insecten zich een plaats zouden veroveren op ons menu. Niet alleen als curieuze delicatesse voor de rijken ('Cerfs volantes à la Gru Grit' - keverlarven op toast), maar ook als onuitputtelijke bron van eiwitten voor de toen sterk ondervoede Britse boerenbevolking. 'De armen', schrijft hij ergens, 'leiden een miserabel leven, terwijl ze een uitstekende voedselbron negeren. Wij, hun superieuren, zouden het goede voorbeeld moeten geven en dat idiote vooroordeel overwinnen.' Gruwel van de week Het is hem niet gelukt. Waar insecten in Holts tijd nog sporadisch in ons dieet voorkwamen (bijenlarven werden zeker tot in het begin van deze eeuw gegeten in bijvoorbeeld Wales en Rusland), vandaag de dag lijken ze voorgoed verdwenen. 'In het Westen walgen we van insecten', zegt Adel den Hartog van de Wageningse vakgroep Humane Voeding. 'En er rust een enorm taboe op het eten ervan.' Den Hartog was een van de sprekers op 'Insecten als voedsel voor de mens', een avond (met hapjes!) in de collegeserie 'Insecten en Maatschappij', georganiseerd door de Landbouwuniversiteit. Dat taboe was goed merkbaar in de berichtgeving die volgde op het Wageningse initiatief. Enkele uitzonderingen daargelaten, overheerste een wat lacherige toon. Restauranthouders die door het Algemeen Dagblad om hun mening werden gevraagd, reageerden vol afschuw. De verslaggever van de Haagse Courant schreef een gevoel van misselijkheid nauwelijks te kunnen onderdrukken en SBS6 bracht het onderwerp als de gruwel van de week. In andere westerse landen is het al niet veel anders. Een paar jaar geleden walgde heel Amerika toen een man in het programma Pure Insanity (een soort 'Wedden Dat...') een meelwormen-omelet live naar binnen werkte. En op schoolpleinen vragen kinderen al jaren aan elkaar wat erger is dan een rups in je appel. Antwoord: 'Een halve rups in je appel!' Niet dat we nooit insecten eten: onbewust krijgen we ze wel degelijk binnen. Want in iedere gedroogde vijg zitten nog de vijgewespjes die de vijg indertijd bevrucht hebben en rode Smarties worden gekleurd met het extract van schildluizen. Maar insecten bewust als voedsel gebruiken, dat is in de westerse wereld not done. Arnold van Huis, tropisch entomoloog aan de Landbouwuniversiteit Wageningen, vindt dat 'eigenlijk heel raar'. Hij zegt: 'In vrijwel alle culturen op aarde vormen insecten een deel van het dieet; de westerse cultuur is eerder een merkwaardige uitzondering dan de norm.' Van Huis verzamelt al jaren wereldwijd gegevens over zulke 'entomofagie' . Zo wordt in Thailand jaarlijks zo'n elf miljoen gulden aan sprinkhanen verhandeld. 'Mexicaanse kaviaar' bestaat eigenlijk uit de eieren van waterwantsen en in Columbia krijg je in de bioscoop geen popcorn maar geroosterde parasolmieren (in dat land maken insecten sowieso 5 tot 25 procent van het gemiddelde dieet uit). Van de Japanse keizer Hirohito wordt vermeld dat hij op zijn ziekbed uitsluitend rijst met wespen at, terwijl de Australische aborigines cake van nachtvlinders eten en gestampte groene mieren drinken. Maar met name Afrika staat bekend om de rijke variatie aan insectengerechten. Twee jaar geleden maakte Van Huis een studiereis door negentien Afrikaanse landen. Hij ontdekte dat zo'n honderd verschillende insecten daar op de een of andere manier worden geconsumeerd, waarbij sprinkhanen, muggen, termieten en rupsen de hoofdrol spelen. Vooral in zuidelijk Afrika neemt het eten van rupsen massale vormen aan. De zogenoemde Mopane-worm, de tien centimeter lange larve van de nachtpauwoog Gonimbrasa belina, is rijk aan eiwitten (65 procent van het drooggewicht) en met vijftien van die rupsen per dag kan een volwassen mens volledig voorzien in zijn behoefte aan eiwitten, vitaminen en mineralen. Op een heus Mopane-worm-congres vorig jaar in Botswana, werden de volgende cijfers bekend gemaakt: alleen al in Zuid-Afrika wordt jaarlijks meer dan twintig miljoen kilo gegeten. Aan deze behoefte kan niet worden voldaan met alleen de lokale productie, zodat de rupsen ook moeten worden geïmporteerd uit omringende landen. In sommige steden loopt de kiloprijs dan ook op tot meer dan veertig gulden. 'Duurder dan biefstuk', merkt Van Huis op. Maar de entomoloog bemerkte ook dat niet iedere Afrikaan stond te springen om een nieuwsgierige Hollander te informeren over zijn eetgewoonten. 'In het Westen heerst de mening dat het eten van insecten primitief en barbaars is. De Afrikanen weten dat en schamen zich er een beetje voor.' Ook verwesterde Aziaten blijken een dergelijke houding te hebben. Enkele weken geleden bracht de Chineestalige televisiezender CNE (in Nederland midden in de nacht op de kabel) een programma over de Kantonese keuken, waar insecten sinds kort erg populair zijn. Gestoomde waterkevers, mierensoep en gebraden zijderupsen passeerden de revue, maar de hippe presentatoren (uit Hongkong) hadden er maar één woord voor over: yuk! Kevers als astronautenvoedsel De gastronomische toekomst van insecten ziet er dus niet rooskleurig uit. Voedingsdeskundige Den Hartog noemt hen, zelfs in de landen waar ze een vast onderdeel van het menu uiltmaken, 'van marginaal belang'. Hij zegt: 'In Afrika zijn er weliswaar streken waar men periodiek grote hoeveelheden insecten consumeert, maar het blijft toch een seizoensgebonden en onvoorspelbaar soort voedsel, waar mensen nooit grotendeels afhankelijk van zullen worden. Bovendien worden de meeste insecten in het wild verzameld, iets wat met de toenemende verstedelijking ook minder zal worden.' Ook Van Huis denkt dat insecten maar zelden als stapel zullen dienen, afgezien dan van de NASA, die een keverkweek heeft ontwikkeld als astronautenvoedsel. Maar meestal, zo is zijn ervaring, zijn ze geen noodzaak maar juist een delicatesse. 'De meeste Afrikanen die ik heb gesproken', zegt hij, 'vinden insecten gewoon erg lekker.' Het is in die richting dat er voor insecten misschien nog een toekomst is weggelegd. Want, zo schrijft de Australische entomoloog Tom McRae in zijn Internetpagina, 'nu ze in de supermarkt vandaag de dag sushi, kangoeroe-, emoe- en krokodillenvlees verkopen, kan het niet lang meer duren en we staan in de rij voor pasta met meelwormensaus!'