© Copyright Menno Schilthuizen Jatten bij de buren MENNO SCHILTHUIZEN (Oorspronkelijk verschenen in Bionieuws, 26 maart 2004.) Wat de boekwinkel Shakespeare & Co. was voor Engelstalige avant-garde schrijvers in het vooroorlogse Parijs, is Borneo Books voor het kliekje geëxpatrieerde biologen en natuurbeschermers dat zich in Noord-Borneo ophoudt. Het piepkleine natuurhistorische boekwinkeltje is goed weggestopt in een gangetje in een winkelcentrum van Kota Kinabalu, maar toch is het daar waar je het laatste nieuws hoort over onderzoek, ontdekkingen en vooral: de teloorgang van het onvoorstelbaar rijke laaglandbos op dit door Maleisië, Indonesië en Brunei gedeelde eiland. Borneo exporteert al twintig jaar meer hout dan Zuid-Amerika en Afrika bij elkaar, dus het is geen wonder dat het allang niet meer voldoet aan het beeld van onafzienbare rimboe dat velen er nog steeds van hebben. En in een land waar de media alleen maar goed nieuws melden ben je aangewezen op de verhalen die je hoort aan de schappen van Borneo Books, of voortgezet in de ernaast gelegen koffiebar. Die verhalen gaan bij voorbeeld over de honderden vrachtwagens vol stammen die iedere nacht stiekem de grens tussen Indonesië en Maleisië passeren; over dronken Maleisische zakenlieden die in een bar in Balikpapan pochen over via steekpenningen verkregen douaneklaringen; over de wegen voor houtvervoer die je vanuit het vliegtuig de grens met Brunei en Indonesië ziet oversteken; en over de nationale parken van Indonesië waar meer gekapt wordt dan erbuiten. Nu heb ik inmiddels begrepen dat een columnist zich met roddels opgetekend in een bar op glad ijs begeeft. Maar gelukkig is er het alziend oog van de Geographic Information System satelliet. En daarmee, zo viel afgelopen maand in Science te lezen, is in hartverscheurend detail te zien hoe Borneo wordt leeggehaald. De beschermde gebieden in Indonesisch Borneo bestaan alleen op papier, zo blijkt. De bufferzones eromheen zijn al grotendeels verdwenen en grote parken zoals Gunung Palung worden uitgehold met tien procent per jaar, schrijven Yale-biologe Lisa Curran en haar collega's. Het schrijnende is dat de houtroof in stand wordt gehouden door een soort zuid-zuid kolonialisme. In Maleisië is het meeste bos al uitgeput of weggestopt in relatief goed beschermde reservaten, en de enorme houtzagerijen daar zouden eigenlijk stil moeten liggen. Toch produceert de Maleisische staat Sabah alleen nog altijd vijftien miljoen kubieke meter hout per jaar. Waar dat allemaal vandaan komt? Van de Indonesische kant van het eiland. Zakenlieden en hun politieke vrienden in het relatief rijke Maleisië maken misbruik van de administratieve chaos in het arme buurland en slepen complete wagenparken over de grens om daar te doen wat in hun eigen land niet meer kan. De klanten van Borneo Books hangen dan ook vaak wat mismoedig rond. De schepen vol hout die dagelijks de kust van Borneo verlaten zijn als een onstelpbare slagaderlijke bloeding. En de kleine diplomatieke en wetenschappelijke stapjes om te komen tot verantwoord bosgebruik lijken lachwekkend ten overstaan van de grijnzende houtbaas met zijn draglines en zijn dollars.