Popular science writing in Dutch/in het Nederlands

 
 

 

 

De ring gebroken
(20 november 2004)
De ringsoort van het zilvermeeuw-complex. Hele generaties biologen zijn ermee opgegroeid, maar na DNA-analyse blijkt dit schoolvoorbeeld van de evolutiebiologie niet te kloppen. "Er blijft helemaal niks van over."...

 

 


Krachtig dier is genetische kneus
(3 oktober 1998)
Een nietig virus is in staat een hele groep jachtluipaarden te doden. Oorzaak: weinig variatie in de genen van de cheeta's. Een promovendus bracht de genenzwakte in kaart...

 

 

Negatieve resultaten
'Wetenschappers van de Universiteit van Sweetwood-Village hebben een belangrijke doorbraak gemeld in het onderzoek naar kanker. De onderzoekers, die hun resultaten deze week publiceerden in het tijdschrift NatureScience, zeggen onomstotelijke bewijzen te hebben...'

 

 

Evolutie lapt oude wet biologen aan de laars
Al meer dan een eeuw gelooft de wetenschap in de Regel van Cope, die zegt dat dieren in de loop van de evolutie steeds groter worden. Een Amerikaanse paleontoloog heeft nu eindelijk die regel eens aan een test onderworpen.

 

 

Robotkreeft kan prima ruiken
(30 augustus 1997)
Een Nederlandse onderzoeker heeft in de Verenigde Staten een robotkreeft gebouwd die onder water kan ruiken. Op grond van beperkte informatie kan hij zonder aarzelingen een geurbron opsporen...

 

 

Rare snuiters vinden onderdak bij de olifant
(2 augustus 1997)
Dierkundigen zijn het traditioneel oneens over de stamboom van de zoogdieren. Vroeger ontleenden ze hun argumenten alleen aan de bouw van de beesten, maar eiwit- en DNA-onderzoek hebben een nieuw tijdperk ingeluid...

 

 

Miljoenen torren wachten aan Zwitserse grens
(17 augustus 1996)
Eén document moet er nog worden getekend, dan verhuist de befaamde kevercollectie-Frey van Duitsland naar Zwitserland. De strijd in de familie Frey is beslecht...

 

 

Een zakpijp kan rare zeeëgeltjes baren
De Britse zeebioloog Donald Williamson denkt een heel nieuw soort evolutie op het spoor te zijn. Volgens hem wordt af en toe DNA uitgewisseld tussen zeer verschillende diersoorten...

 

 

Zonnebloem biedt blik op soortvorming
(8 juni 1996)
Amerikaanse biologen hebben in het laboratorium een wilde zonnebloem nagemaakt uit twee verwante soorten. Per ongeluk blijken de onderzoekers de evolutie tot op DNA-niveau te hebben geïmiteerd...

 

 

Selectie en de kunst van het perfecte web
(1 juni 1996)
De BBC heeft een naam hoog te houden op het gebied van wetenschapspopularisering. Dat doet ze regelmatig met programma's als QED en Horizon, maar één keer per jaar wordt extra uitgepakt met de uitzending van de Royal Institution Christmas Lectures...

 

 

Genetisch wrakhout drijft in de menselijke stamboom
(6 januari 1996)
Van tijd tot tijd springt DNA over van de mitochondriën naar de chromosomen. Sommige onderzoekers vinden zulke pseudo-genen alleen maar lastig. Maar anderen denken dat ze kunnen helpen bij het achterhalen van de menselijke ontstaansgeschiedenis...

 

 

Meneer Gould koestert zijn onderbuikaffecties
(28 oktober 1995)
Vorige week was de spraakmakende Amerikaanse schrijver-bioloog Stephen Jay Gould een paar dagen stilletjes in Nederland. Om er een jubileum van het Nationaal Natuurhistorisch Museum te vieren, collega's te spreken, te worstelen met lastige pers en weerbarstige spreekgestoelten..

.

 

Nieuwe soorten uit een laboratoriumflesje
(6 juni 1995)
Dezer dagen zwermen de fruitvliegjes weer rond de groenbak: troetelkindjes van de genetica, maar ook geliefd studie-object voor evolutiebiologen. De laatste tijd wordt Drosophila steeds vaker ingezet bij het ophelderen van een van de grootste raadsels van de evolutie...

 

 

DNA-onderzoeker krijgt rekening
DNA-technieken worden al jaren gebruikt om smokkel in beschermde dieren, stroperij en gesjoemel met voedsel aan het licht te brengen. Biologen reageren dan ook onthutst nu blijkt dat een Canadees bedrijfje patent heeft gekregen op een hierbij veel gebruikte methode...

 

 

God als stoplap
Darwin en zijn vrouw hadden er al huiselijke ruzies over en nog steeds wil het niet boteren tussen religie en evolutie. Vorig jaar nog woedde de evolutie-in-het-eindexamen affaire, waarbij het buitenland stomverbaasd toekeek hoe de gemoederen in het tolerante Nederland hoog opliepen...

 

 

De zijderups gaat Herman achterna
Na de soja, de maïs en de stier Herman zijn de insecten aan de beurt om genetisch te worden veranderd. Zo ontstaan rupsen die betere zijde maken of malariamuggen die geen malaria kunnen overbrengen...

 

 

HIV-stamboom zegt weinig over herkomst aids
De oorsprong van het aidsvirus is nog altijd omstreden. Veel wetenschappers vermoeden dat het van apen op mensen is overgesprongen, waar het zijn dodelijke karaker ontwikkelde. Maar niet iedereen denkt er zo over...

 

 

Nieuwe fossielen maken oude minder bizar
Sinds Stephen Jay Gould de PR voor het Cambrium verzorgt, is het tijdperk bijna net zo beroemd als dat van de dinosauriërs. Maar uit nieuwe fossielen blijkt dat de dieren uit de Cambrische Explosie minder bizar zijn dan gedacht...

 

 

Vissers vernietigen leven rond Darwins eilanden
De bijzondere natuur van de Galapagos eilanden wordt bedreigd. Vorig jaar stond Ecuador de vangst van zeekomkommers toe. Het gevolg: overschreden vangstquota en gegijzelde wetenschappers...

 

 

Op jacht naar oer-DNA in museumstukken
In barnsteen en botten worden soms miljoenen jaren oude DNA-fragmenten gevonden. Althans dat wordt beweerd. Maar kan DNA wel zo lang overleven, vragen critici zich af. In Engeland wordt de proef op de som genomen...

 

 


Bekvechten over de vink
(28 juni 2001)
Darwin is de profeet van de evolutietheorie. Toch twijfelen de meeste biologen al meer dan een halve eeuw aan zijn ideeën over soortvorming. Daar begint nu eindelijk verandering in te komen...

 

 

Het wonder in de appelboom
(1 oktober 1998)
Waarom bestaan er toch zo verbijsterend veel planten- en diersoorten? Omdat nieuwe soorten veel makkelijker ontstaan dan we vroeger dachten, zeggen biologen. Het kan in elke achtertuin gebeuren...

 

 

Meeslepend relaas over loopkevers
(30 juli 1998)
Je zou het misschien niet zeggen, maar in Nederland (en z'n territoriale wateren) leven naar schatting dik veertigduizend verschillende soorten dieren, planten, schimmels en eencelligen. Dat zijn er heel wat...

 

 

Een zielenknijper van apen
(26 maart 1998)
Zijn boeken zijn bestsellers in Amerika, en filosofen en sociologen volgen zijn werk op de voet: met zijn apenonderzoek heeft Frans de Waal het mensbeeld veranderd. 'Als profeet moest hij naar het buitenland om geëerd te worden.'

 

 

Een infarct door een infectie
(19 februari 1998)
Een depressie is 'psychisch' en van vet eten krijg je hartklachten, houden artsen ons voor. Onderzoekers hebben de laatste jaren ontdekt dat virussen en bacteriën bij deze kwalen--en talloze andere--óók een rol spelen...

 

 

Met z'n allen in het web
(29 januari 1998)
Ze zijn zeldzaam, maar ze bestaan: spinnen die hun krachten bundelen. Dat is voer voor sociobiologen...

 

 

Hoe het hart de bocht uitvliegt
Vorig jaar werd in Groningen 's Neerlands eerste gelijktijdige transplantatie van een hart en beide longen uitgevoerd. Het was geen toeval dat de patiënte zowel slechte longen als een slecht hart had...

 

 

Genetisch ellebogenwerk loont niet altijd
(4 december 1997)
Sinds de beroemde Britse bioloog Richard Dawkins hem meer dan twintig jaar geleden introduceerde, spreekt de term selfish gene zeer tot de verbeelding...

 

 

Het donkere bos heeft nooit bestaan
(9 oktober 1997)
De Veluwe. Lommerrijke bossen, ruige heidevelden en imponerende zandverstuivingen. Eén brok puur natuur. Nou ja, nep-natuur. De Amerikaanse eiken en de meeste naaldbomen zijn van elders aangevoerd...

 

 

Eindeloos wachten op de prik tegen aids
(2 oktober 1997)
De aids-epidemie blijft om zich heen grijpen. Een vaccin zou uitkomst bieden, maar na vijftien jaar onderzoek is dat er nog steeds niet. Waarom duurt het toch zo lang?...

 

 

Immuunsysteem is een oude uitvinding
Ons afweersysteem is zo ingewikkeld dat het wel laat in de evolutie ontstaan moet zijn. Dacht men. Maar Wageningse celbiologen hebben ontdekt dat een van de belangrijkste onderdelen al minstens 400 miljoen jaar oud is...

 

 

Een parasiet knoeit met uw psyche
(4 september 1997)
Toxoplasma gondii is de moeilijke naam voor een onooglijk eencellig diertje--niet de moeite waard om uw toch al overvolle hersenen mee te belasten, lijkt het. Maar dat is een vergissing...

 

 

Vraag het aan Darwin (with Martin Enserink)
(21 augustus 1997)
De schappen van de boekhandels gaan de laatste jaren gebukt onder een zware vracht evolutie. Het lijkt wel alsof de biologie tegenwoordig overal antwoord op weet. Of gaat het hier om stokpaardjes in een wetenschappelijk jasje?...

 

 

Niemand telt de tekenbeten
(3 juli 1997)
Het blijft oppassen met teken. Zo'n tien procent van deze bloedzuigertjes zijn besmet met de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt. Maar of de ziekte van Lyme oprukt in Nederland, zoals sommigen suggereren, is niet duidelijk...

 

 

Veelvoetig voedsel
(27 februari 1997)
Overal ter wereld worden insecten gegeten. In Zuid-Afrika worden jaarlijks miljoenen kilo's rups verorberd, terwijl parasolmieren in Columbia als delicatesse gelden. De westerse keuken, met zijn afkeer van alles met zes poten, is eigenlijk een vreemde eend in de culinaire bijt...

 

 

Schimmel helpt Nieuw-Zeelandse schapen
(24 januari 1997)
Voor sommigen is het wel even slikken: een plantenziekte moedwillig verspreiden in een landbouwgebied. Toch begint onkruidbestrijding met ziekteverwekkende schimmels een eigen plaats te krijgen in de biologische plaagbestrijding...

 

 

En er was leven
(4 oktober 1996)
Hoe de evolutie van het leven is verlopen, is wel zo ongeveer bekend. Alleen over de eerste miljard jaar tasten biologen in het duister. Wat was er voordat er cellen waren, en hoe kwam de eeuwige cirkel van DNA en eiwitten op gang?...

 

 

Creatieve man grijpt zijn kans in overspel
(5 juli 1996)
Een paar weken geleden schreef ik in een artikel in Intermediair dat onze grote hersenen geëvolueerd kunnen zijn doordat creatieve, interessante mensen makkelijker partners vinden en genen voor creativiteit dus in het voordeel zijn...

 

 

Op naar de 2000 cc
(7 juni 1996)
Homo sapiens evolueert niet meer; natuurlijke selectie heeft geen vat meer op ons. Zo denken althans veel mensen erover. Maar de kans is groot dat de drijvende kracht achter onze evolutie nog steeds hard aan het werk is...

 

 

Verwijfde karpers door plastic-ingrediënt
(5 mei 1996)
In de jaren zeventig ontdekte de ornitholoog Michael Fry van de Universiteit van Californië in Davis iets merkwaardigs bij de zeemeeuwen voor de kust van Zuid-Californië..

 

 

Wordt het nog wat met de gentherapie?
(23 februari 1996)
Gentherapie maakte vijf jaar geleden een vliegende start. De verwachtingen waren hooggespannen. Inmiddels is het enthousiasme danig getemperd. Er is nog geen patiënt genezen. Was het dan alleen maar hype?...

 

 

Een kever op raketbrandstof
(16 februari 1996)
Antivries, explosieven, vergiften; de natuur zit vol chemisch vernuft. In zijn nieuwste boek brengt de organisch-chemicus William Agosta de sterkste staaltjes bij elkaar...

 

 

Gepassioneerd zoeker naar de waarheid
(19 januari 1996)
Hij geldt als een van de grootste biologen van deze eeuw en op zijn vijfenzeventigste heeft hij nog niets van zijn scherpte verloren: de Britse evolutiebioloog John Maynard Smith. 'Sinds mijn vijftiende besef ik dat ik slechts het produkt van natuurlijke selectie ben. En ik ben daar gelukkig mee.'

 

 

Vechtster tegen de gelegaliseerde onwetendheid
(22 december 1995)
Als onbezoldigd onderzoeker van amper dertig bracht ze met haar 'symbiogenese-theorie' een revolutie in de biologie teweeg. Nu, een kwart eeuw later, ligt de Amerikaanse Lynn Margulis nog steeds overhoop met het establishment in haar vakgebied...

 

 

De inventaris van klein grut en onopvallend spul
(15 december 1995)
Het Nederlandse natuurbeleid concentreert zich op vogels en planten. Ten onrechte, zo blijkt uit een zojuist verschenen boek. Het grootste en meest kwetsbare deel van onze biodiversiteit bestaat uit insekten en ander klein grut met een te lage aaibaarheidsfactor...

 

 

Zijn Eva en Homo erectus één en dezelfde?
(17 november 1995)
Aanhangers van de 'Eva-Hypothese' zeggen dat de moderne mens zo'n tweehonderdduizend jaar geleden is geëvolueerd in Afrika en van daaruit de hele wereld heeft bevolkt, waarbij de oudere Homo erectus verdrongen werd en uitstierf...

 

 

In de ban van het kleine
(27 oktober 1995)
Twee weken geleden bracht de beroemde sociobioloog Edward Wilson een bezoek aan ons land. Wilson zet zich momenteel vooral in voor de overal op aarde zo bedreigde biodiversiteit, maar zijn hart blijft uitgaan naar zijn grote liefde: de mieren...

 

 

Kanaaltunnel snijdt de IJstijd aan
(14 juli 1995)
De aanleg van de Kanaaltunnel heeft een paleontologische schat opgeleverd. In de natte Engelse bodem bleek een natuurlijk archief van de laatste dertienduizend jaar te zitten, dat een uniek beeld van het klimaat sinds de laatste ijstijd geeft...

 

 

Kwam Eva tòch uit Afrika?
(3 maart 1995)
De Zwarte Eva-theorie werd door de pers met veel enthousiasme onthaald, maar uiteindelijk in wetenschappelijke kring gekraakt. Uit onderzoek naar 'springende genen' blijkt echter dat de theorie waarschijnlijk toch juist was...

 


 

 

Biologische systematici moeten sneller werken
(18 mei 1995)
Het grote uitsterven is begonnen. Ongemerkt verdwijnen ieder jaar tienduizenden soorten planten en dieren. Europese biologen beraamden deze week in Leiden hun race tegen de klok: de Systematics Agenda 2000...

 

 

Wormen
(16 februari 1995)
'Mensen, houdt die wurm goed onder water, anders droogt uw preparaat uit en dan kunt u het weggooien', schalt de stem van Gerrit Anker door de luidsprekers...

 

 

Kwartels smullen van nep-lieveheersbeestjes
(26 januari 1995)
Lieveheersbeestjes hebben vanwege hun vrolijke rood-zwart tekening een voor insekten hoge aaibaarheidsfactor. Het opvallende uiterlijk van de kevertjes is in feite echter een waarschuwing voor insektenetende vogels dat ze giftig zijn...

 

 

Verklaring soortvorming verdeelt biologen nog steeds
(1 december 1994)
Het ontstaan van nieuwe soorten in de natuur vormt ruim een eeuw na Darwin nog steeds een twistpunt. Meestal duurt een biologenleven te kort om soortvorming waar te nemen, dus wordt er steeds meer met modellen gewerkt...

 

 

Vogelaars wijzen weg naar soortenrijkdom
(20 oktober 1994)
Om de twee jaar kent een jury van de KNAW de Amsterdamse Prijs voor het Milieu toe. Deze prijs, 250.000 gulden groot, ging tot nu toe naar een man of vrouw die zich bijzonder verdienstelijk had gemaakt voor het behoud van het milieu..

 

 

Het verstandshuwelijk tussen genetica en veldbiologie
(1 september 1994)
Biologen die planten en dieren in het vrije veld bestuderen, hadden tot voor kort nauwelijks contact met moleculair genetici die in het laboratorium met DNA werken...

 

 

Eerherstel voor een impopulaire diergroep
(18 augustus 1994)
Een Chinese Bidsprinkhaan staart je aan met kille, groene ogen. Ze richt zich op en begint haar van scherpe doorns voorziene voorpoten uit te vouwen om toe te slaan. 'Tot hoever reiken die grijpers?' denk je onwillekeurig...

 



Menno Schilthuizen is ziek van geesten
(15 oktober 2004)
Een doordeweekse namiddag een tijdje geleden. Het is buiten al aan het schemeren en dan ineens: grote consternatie op de gang van het instituut. Firdaus heeft een spook gezien!...

 

 

Tropisch wadlopen
(17 september 2004)
Een gemêleerd gezelschap kleine waadvogels (korte en lange snaveltjes, snaveltjes naar beneden of Disney-achtig naar boven gebogen) staat aan een oever. Allemaal hebben ze hun koppetjes scheef naar links gekanteld en houden één zwart kraaloog op de hemel gericht, waar net een roofvogel overzweeft...

 

 

Menno Schilthuizen reanimeert stone coal English
(4 juni 2004)
'According our informations, snail has body districts like foot, head and shell which also known as torsion.' Zo ongeveer is de kwaliteit van de meeste Maleisische manuscripten voor artikelen en dissertaties die ik word gevraagd proef te lezen...

 

 

Halaqah Mafqudah
(16 januari 2004)
Salim, de meest spraakzame van mijn groepje MSc-studenten zat al een tijdje op het puntje van zijn stoel. Hij had natuurlijke selectie en cladistiek doorstaan, maar nu ik was aangeland bij soortvorming kon hij zich niet meer houden...

 

 

Jatten bij de buren
(26 maart 2004)
Wat de boekwinkel Shakespeare & Co. was voor Engelstalige avant-garde schrijvers in het vooroorlogse Parijs, is Borneo Books vor het kliekje geëxpatrieerde biologen en natuurbeschermers dat zich in Noord-Borneo ophoudt...

 

 

Ik kies voor PLoS!
(24 oktober 2003)
Een beetje ironisch was het wel: op 13 oktober, de dag van haar lancering, was de webpagina van de Public Library of Science Biology (PLoS Biology) niet toegankelijk vanwege de overweldigende belangstelling...

 

 

In biologisch luilekkerland
(4 juli 2003)
Meestal houden slakken zich overdag schuil, maar het liep tegen het eind van de middag en het regende, dus was-ie alvast tevoorschijn gekomen. Op een kletsnat blaadje in het bos sleepte hij zijn kegelvormig huisje voort...

 

 

Knielen voor de baas
(11 april 2003)
De foto hiernaast is gemaakt tijdens veldwerk op de Kinabalu-berg. Ik houd een bekerplant in mijn hand en doe net of ik er een slakje afpeuter. 'Kijk erbij alsof je het leuk vindt wat je aan het doen bent,' werd me toegeroepen door Peter Koomen die de foto maakte...

 

 

Close encounters
(14 februari 2003)
De zon is zojuist achter de bergrug verdwenen. Flarden mist beginnen tussen de boomkruinen omlaag te zakken en een paar neushoornvogels steekt met zware vleugelslagen de rivier over...

 

 

Te lui om te lezen
(23 november 2002)
Zo af en toe gun ik mezelf een literatuurdag. Dan hang ik een bordje op de deur van mijn werkkamer waarop in het Engels en het Maleis staat dat ik er niet ben. Ik trek de telefoonkabel uit de muur, negeer de vrolijke piepjes van binnenkomende e-mails...

 

 

Specerijen en specimens
(21 september 2002)
Wat was de wereld honderdvijftig jaar geleden heerlijk eenvoudig. Toen Alfred Russel Wallace in 1854 voet aan wal zette in Sarawak, het noordwestelijke deel van Borneo, bracht hij eerst een beleefdheidsbezoekje aan de 'witte radja' James Brooke...

 

 

Het moleculair bankroet van de rassentheorie
(29 augustus 1998)
Oecologie of ekologie was altijd al een rekbaar begrip. Afhankelijk van de spelling kon het staan voor de wetenschappelijke studie van interacties tussen organismen en hun omgeving of voor een linksige politieke stroming...

 

 

Bruggen voor brulapen en ecoducten voor edelherten
(23 mei 1998)
De medische literatuur staat bol van de meta-analyses, je kunt geen populairwetenschappelijk boek openslaan of er wordt gerept van metafysica, steeds meer situaties blijken metastabiel te zijn en ook de oecologie heeft sedert enige tijd haar eigen 'meta-woord'...

 

 

Tati op zes pootjes
(22 februari 1997)
Een flinterdun verhaal, veel te veel figuranten en geen beroemdheden in de cast; voor de meeste bioscoopfilms zou dit een wisse flop betekenen. Niet voor Microcosmos, de film over insecten die zojuist in ons land in première is gegaan...

 

 

Jurassic clubblad
(25 januari 1997)
Sommige wetenschappelijke hypes zijn voorbij voor je het weet. Neem nou die hele ophef over fossiel DNA. Het lijkt al weer zo lang geleden dat in Nature en Science het ene na het andere record werd gekraakt...

 

 

De Nijlbaars ontkomen
Het zijn juweeltjes, dat moet gezegd: fluweelzwart met scharlaken omzoomd, of groen met oranje. Eentje is zelfs blauw van boven, rood van voren, groen van achter, met gele vlekken en zwarte zebra-strepen. En dan die namen! Thick Skin, Duck Snout en Fleshy Lips...

 

 

Leidse EEW'ers vieren lustrum met veel vis
(23 november 1996)
Een bekend columnist merkte laatst op dat er vandaag de dag nog maar twee wetenschappen lijken te bestaan: kosmologie en evolutietheorie. Althans, die indruk kun je krijgen wanneer je de sectie Populaire Wetenschap van de gemiddelde boekhandel bekijkt...

 

 

Stuwen fnuiken prikken
(15 juni 1996)
De Nederlandse vertebraten zijn eindelijk compleet in kaart. Nadat de afgelopen vijftien jaar achtereenvolgens atlassen van de vogels, amfibieën & reptielen en zoogdieren het licht hadden gezien, waren dit jaar de vissen aan de beurt...

 

 

Reuzenworm doet kierrrrrrrrrr!
Een Engelse graaf vond onlangs in de jungle van Maleisië een regenworm van 75 centimeter. Waarschijnlijk betreft het een verwant van de Sondarie-worm, die meer dan een eeuw geleden door een Nederlander op Java werd ontdekt...

 

 

De schepping on-line
(1995)
Fragmentarische berichten zwierven al meer dan een jaar over e mail-discussielijsten, maar onlangs was het dan eindelijk zover. The Tree of Life werd officieel geopend. Zo'n duizend Internet-pagina's brengen de stamboom van het leven binnen muisbereik..

 

 

Mini-slakjes lappen alle windingsregels aan hun laars
(14 januari 1995)
Misbaksels lijken het, de meeste van de landslakjes van het genus Opisthostoma die Jaap Vermeulen beschrijft in het tijdschrift van de Nederlandse Malacologische Vereniging, Basteria...

 

 

Leidse stichting levert practicum-materiaal
(10 december 1994)
'Het biologiepracticum is op heel veel plaatsen afgeschaft en dat is erg jammer'. Aan het woord is Ir. Bert van den Bergh, voorzitter van de dit jaar opgerichte Stichting Praktisch Biologie Onderwijs (P.B.O.)...

   
Copyright©2004 Schilthuizen.org